Stargard ma 783 lata: od przywileju Barnima I do miasta otoczonego murami

Jedna data potrafi zmienić bieg historii miasta na stulecia. Dla Stargardu takim momentem był 24 czerwca 1243 roku – dzień, w którym książę szczeciński Barnima I (ok. 1210–1278) nadał osadzie magdeburskie prawa miejskie. To właśnie ten dokument otworzył drogę do szybszego rozwoju, rozbudowy i wzrostu znaczenia ośrodka w regionie. Dziś, 24 czerwca 2026 roku, Stargard świętuje 783 urodziny, a rocznica staje się pretekstem do przypomnienia kilku faktów o początkach miejskiej tożsamości.

Rocznicowe ciekawostki dotyczące średniowiecznych korzeni Stargardu opracował prof. Marcin Majewski, dyrektor Muzeum Archeologiczno-Historycznego. Zebrane informacje pokazują, że prawa miejskie nie były jedynie symbolicznym gestem – przełożyły się na konkretne konsekwencje w przestrzeni, administracji i gospodarce, które w kolejnych dziesięcioleciach widoczne były jak na dłoni.

24 czerwca 1243 roku: decyzja, która uruchomiła rozwój

Nadanie magdeburskiego prawa miejskiego w 1243 roku było zwieńczeniem dłuższego procesu formowania się stargardzkiego ośrodka osadniczego. W kolejnych dziesięcioleciach miasto umacniało swój status, a przełom przyniósł także rok 1292, gdy Stargard przeszedł na prawo lubeckie. Ta zmiana – jak podkreślają historycy – miała przyspieszyć tempo rozwoju i wzmocnić pozycję ośrodka w późnośredniowiecznym księstwie pomorskim.

• 24 czerwca 1243 roku – nadanie magdeburskich praw miejskich Stargardowi przez Barnima I.
• 1292 – przejście na prawo lubeckie, które sprzyjało szybszemu rozwojowi.
• 24 czerwca 2026 – 783 rocznica uzyskania praw miejskich.

Od grodu nad Iną do miasta w murach

Stargard nie narodził się z dnia na dzień. Zanim stał się miastem na prawie magdeburskim, funkcjonował jako ważny ośrodek grodowy, a według ustaleń historycznych – prawdopodobnie także siedziba kasztelańska. Najstarsze świadectwa pisane, do których sięga się w badaniach, prowadzą do bulli papieża Innocentego II z 1140 r., gdzie Stargard wymieniono wśród istotnych ośrodków pomorskich.

Źródła z początku XIII wieku pokazują, że wokół grodu działało lokalne środowisko urzędnicze i możnowładcze. W 1219 r. pojawiają się wzmianki o urzędnikach grodowych, w tym o Wojsławie ze Stargardu oraz jego bracie Unimce. Z kolei w 1229 r., przy potwierdzeniu dóbr joannitom przez księcia Barnima I, wśród świadków wymieniony został Wojsław oraz jego bracia: Przybynka, Jakub i Wawrzyniec. Te informacje spajają się w jedną opowieść z kolejnym faktem – rozbudową i modernizacją umocnień grodu w pierwszej połowie XIII w., gdy obiekt znajdował się pomiędzy ramionami rzeki Iny.

„24 czerwca 1243 roku Stargard otrzymał magdeburskie prawo miejskie z rąk księcia szczecińskiego Barnima I (ok. 1210–1278).”

prof. Marcin Majewski, dyrektor Muzeum Archeologiczno-Historycznego

Granice miasta zmieniały się wraz z jego rosnącą rolą. Pod koniec XIII stulecia obszar nowego miasta powiększono, włączając dawny gród z podgrodziami w obręb organizmu miejskiego. Na przełomie XIII i XIV w. całość została otoczona murami obronnymi, co w praktyce wyznaczyło trwałe ramy jednego z ważniejszych późnośredniowiecznych miast księstwa pomorskiego.

W tle tych przemian widać też rozwój osadnictwa związany z Iną. Jak wynika z historycznych ustaleń, w końcowej fazie XII w. zasiedlenie objęło również zachodni brzeg rzeki – na zachód od dzisiejszego Kanału Młyńskiego. To kolejny element układanki, który pokazuje, że Stargard już przed formalnym aktem lokacji rozwijał się intensywnie, a rok 1243 stał się momentem przełomowym, porządkującym ten proces w ramach miejskiego prawa.

Dziś, gdy miasto obchodzi 783. rocznicę uzyskania praw miejskich, przypomnienie tych dat i nazwisk jest nie tylko lekcją historii, ale też opowieścią o tym, jak decyzje sprzed wieków ukształtowały przestrzeń Stargardu – od grodu nad Iną, przez powiększenie granic pod koniec XIII wieku, aż po mury obronne wzniesione na przełomie XIII i XIV stulecia.